Tashkilotning 25 yillik yo‘lini to‘liq bayon etish alohida bir necha jildlik asarni talab qiladi. Biroq uning shakllanish bosqichlari va ilk qadamlari haqida so‘z yuritish muhim va zarurdir.
2000-yillar boshida tashkilotimiz rahbari Nodira Karimova O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi loyihasida ishtirok etgan. Ushbu tadbirlardan birida u Niderlandiyadan kelgan ekspert bilan tanishadi. Suhbat davomida O‘zbekiston yoshlarining huquqlari, ayniqsa zo‘ravonlik masalalari bo‘yicha xabardorligini oshirish muhimligi haqida fikr bildiriladi.
Bu g‘oya amaliy ahamiyat kasb etdi. Yoshlar bilan ishlashni oliy maqsad qilib belgilagan faollardan tarkib topgan tashabbuskor guruh shakllandi. O‘sha paytda yoshlarni axborot bilan ta’minlash, qo‘llab-quvvatlash va himoya qilishga asosiy e’tiborni qaratishga qaror qilindi.
2001-yil 16-may kuni Toshkent shahrida “ISTIQBOLLI AVLOD” yoshlar axborot-ma’rifat markazi – nodavlat notijorat tashkiloti faoliyatiga asos solindi. Aynan shu bosqichda kelgusida kengaygan va rivojlangan yo‘l uchun mustahkam asos yaratildi.
Muhim sabablaridan biri Qirg‘izistonning “Ayollarga ko‘mak” markazi – nodavlat tashkilotining odam savdosiga qarshi kurash va jabrlangan shaxslarni himoya qilish yo‘nalishida hamkor tashkilot topish bo‘yicha murojaati bo‘ldi.
“Ayollarga ko‘mak” markazi rahbari Roza Aytmatova bilan suhbat davomida O‘zbekistonlik qizlar Qirg‘iziston orqali tranzit yo‘li bilan Dubayga jinsiy ekspluatatsiya maqsadida olib ketilayotgani haqida ma’lumot berildi.
O‘sha vaqtda ushbu muammoning haqiqiy ko‘lami to‘liq anglab yetilmagan edi. Bu anglash esa keyinchalik amaliy faoliyat davomida duch kelingan voqealar va inson taqdirlari orqali shakllandi.
Shundan so‘ng ilk amaliy qadamlar qo‘yildi. Yoshlar o‘rtasida odam savdosi va ekspluatatsiya xavflari haqida axborot kampaniyasi o‘tkazildi.
Keyinchalik O‘zbekistonda ilk bor axborot va maslahat olish imkonini beruvchi ishonch telefoni – “Dolzarb aloqa tarmog‘i” tashkil etildi. Bu ko‘plab insonlar uchun muammo bilan yolg‘iz qolmaslikka xizmat qildi.
Navbatdagi muhim qadam sifatida odam savdosi va zo‘ravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar uchun mamlakatdagi birinchi shelter – xavfsiz himoya va reabilitatsiya maskani tashkil etildi.
Bu qadamlar hal qiluvchi burilish nuqtasiga aylandi va muhim ahamiyat kasb etdi.
“ISTIQBOLLI AVLOD” O‘zbekistonda odam savdosiga qarshi izchil va tizimli ish olib borayotgan birinchi nodavlat notijorat tashkilotga aylandi.
Aynan shu tarzda tashkilot tarixi shakllandi – dastlabki qarorlar, jasoratli qadamlar va ilgari mavjud bo‘lmagan yordamni yo‘lga qo‘yish mas’uliyatini o‘z zimmasiga olish orqali.
Bu – bizning tariximiz.
Bu – bizning yo‘limiz.
Bu – bizning yutug‘imiz.

Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik ko‘p hollarda yashirin tusga ega bo‘ladi.
U haqida ochiq tarzda gapirilmasligi va har doim ham aniq qayd etilmasligi uning mavjud emasligini anglatmaydi.
Mazkur holatlar alohida e’tibor va tegishli choralar ko‘rishni talab etadi.
Childlight xalqaro instituti tomonidan tayyorlangan “Into the Light” global indeksi ilk bor bolalarga nisbatan oilalarda, jamoalarda hamda tobora kengayib borayotgan raqamli muhitda jinsiy ekspluatatsiya va zo‘ravonlik holatlarining haqiqiy ko‘lamini aniq ko‘rsatib berdi.
Har beshinchi bola 18 yoshga to‘lmasdan oldin onlayn muhitda jinsiy bosim yoki noxush aloqalarga duch keladi.
Dunyo bo‘ylab millionlab bolalar zo‘ravonlik qurboniga aylanmoqda, bu holatlar haqida esa ko‘p hollarda kattalar xabardor emas.
Zamonaviy texnologiyalar, jumladan sun’iy intellekt, tobora ko‘proq bolalar xavfsizligiga tahdid soluvchi xavfli kontentni yaratish va tarqatishda qo‘llanilmoqda.
Bu “begona muammo” emas.
Bu holatlar hozir, aynan shu paytda – hatto yuqori darajada rivojlangan, ta’lim va texnologiyalarga keng imkoniyatga ega bo‘lgan mamlakatlarda ham sodir bo‘lmoqda.
Bu esa ushbu muammoning global xarakterga ega ekanini va hech bir jamiyat undan mustasno emasligini ko‘rsatadi.
“Into the Light” indeksi – faqat raqamlar va grafikalar yig‘indisi emas, balki bolalarga nisbatan zo‘ravonlik va jinsiy ekspluatatsiyaning haqiqiy ko‘lamini ochib beruvchi muhim tahliliy hujjatdir.
Bu – ma’lumotlarga aylantirilgan bolalarning haqiqiy hayotiy hikoyalaridir.
U jamiyatga yashirin holatlarni ko‘rish, muammoni tan olish va amaliy harakat boshlashga yordam beradigan vositadir.
Biz bolalarni himoya qilish masalasi jamoatchilik e’tibori markazida qolishini ta’minlash uchun “Into the Light” indeksi natijalarini kelgusida ham yoritib boramiz, asosiy xulosalar, tahlillar va tavsiyalar bilan o‘rtoqlashamiz.
Tadqiqot haqida to‘liq ma’lumot bilan “Into the Light” loyihasining rasmiy veb-saytida – Childlight platformasida tanishish mumkin.
Chunki xabardorlik – xavfsizlik sari birinchi qadam.
Sukunat esa endi yechim emas.

Bizning mamlakatda bu haqida allaqachon gapirilmoqda.
So‘nggi yillarda muhim qadamlar qo‘yildi: ayollarga nisbatan zo‘ravonlik mavzusi jamiyatda ochiq muhokama qilinmaydigan mavzular qatoridan chiqdi, huquqlarni himoya qilishni kuchaytiruvchi qonunlar qabul qilindi, tobora ko‘proq ayollar o‘z boshidan kechirgan zo‘ravonlik haqida ochiq va baland ovozda gapirib, adolat talab qilmoqda.
Bu oldinga siljishdagi muhim qadam.
Biroq shu bilan birga qizlarga nisbatan zo‘ravonlik hanuz yetarlicha e’tiborga tushmayapti.
U haqida nisbatan kam, pastroq ovozda va ehtiyotkorlik bilan gapiriladi.
Ayni paytda bu hozirgi kunlarimizning qayg‘uli va tashvishli haqiqati bo‘lib, u alohida e’tibor, diqqat va harakatlarni talab qiladi.
Qizlarga nisbatan zo‘ravonlik mutlaqo qabul qilinishi mumkin emas.
Uni oqlashga hech qanday asos yo‘q.
Bu odatiy holat ham, shaxsiy masala ham, an’ana ham emas va kechiktirilishi mumkin bo‘lgan muammo emas.
Qizlarga nisbatan zo‘ravonlik – alohida holatlar emas.
Bu oilalar, maktablar, jamoalar va butun bir avlodning kelajagiga daxldor haqiqatdir.
Ha, bu mavzu muhokama qilina boshlandi.
iroq so‘zlar bilan amaliy o‘zgarishlar o‘rtasida katta tafovut mavjud.
Amaliy o‘zgarishlar – faqat muhokama emas.
Bu profilaktika, himoya, jabrlanganlarni qo‘llab-quvvatlash, mas’uliyat va tizimli yechimlardir.
Bu muammodan ko‘z yummaslik va sukunatni bahona qilib mas’uliyatni boshqalarga yuklamaslikka tayyor turishdir.
Biz bu mavzuni ko‘tarib chiqyapmiz, chunki ishonamiz: jamiyat zo‘ravonlikka aniq va bir ovozdan “yo‘q” degan paytda, qiz bolalarda xavfsizlik, hurmat va qo‘rquvsiz bolalik huquqi shakllanadi.
Biz bu haqida izchil, halol va kuchaytirilgan e’tibor bilan gapirishda davom etamiz.
Chunki tashvishli voqelik so‘zlarni emas, balki real harakatlarni talab qiladi.

Biz sun’iy intellekt, raqamli platformalar va global kommunikatsiyalar davrida yashayapmiz. Dunyo tobora tezroq, aqlliroq va texnologikroq bo‘lib bormoqda.
Biroq shu bilan birga qullik va ekspluatatsiya yo‘qolib ketmadi.
Bir qarashda bu imkonsizdek tuyuladi:
qanday qilib XXI asrda, yuqori texnologiyalar dunyosida odam savdosi mavjud bo‘lishi mumkin?
Biroq haqiqat shundaki – u mavjud va amalda ham bor.
Ko‘p hollarda aynan texnologiyalar odamlarni yollash, nazorat qilish va ekspluatatsiya qilish vositasiga aylanib qolmoqda.
Odamlar bozorlarda emas – ekranlar orqali sotilmoqda.
Ularni zanjirlar bilan emas – ish, ta’lim va yaxshiroq hayot va’dalari bilan aldashadi.
Ekspluatatsiya “qonuniy”, “oddiy” yoki “vaqtinchalik” ko‘rinishi mumkin.
Biroq mohiyatan u o‘sha-o‘sha – erkinlik va inson qadr-qimmatidan mahrum etishdir.
Odam savdosi – o‘tmishdan qolgan qoldiq emas.
Bu zamonaviy dunyoning qorong‘u tomoni bo‘lib, unda taraqqiyot har doim ham himoyani anglatmaydi.
Buni anglab yetish – birinchi qadam.
Biroq faqat anglashning o‘zi yetarli emas.
Chunki yuqori texnologiyalar dunyosi qullik bilan birga mavjud bo‘lmasligi kerak.
Agar bunday holat yuzaga kelsa – harakatsizlikka yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi.

Odamlar chet elda ishlash haqida o‘ylaganda, ko‘pincha yordam berishga tayyordek ko‘rinadiganlarga ishonadi.

Bunday ishonch ishonchli va xavfsizdek ko‘rinadi – chunki yordam “o‘z odamlari”dan keladi.
Aynan shu ishonch aksariyat hollarda zaif nuqtaga aylanib qoladi.
Rasmiy hujjatlar va ishonchli manbalarsiz chet elda ish qidirish noqonuniy migratsiyaga olib kelishi mumkin. Bu esa jiddiy xavflarni keltirib chiqaradi.

Inson rasmiy maqom, mehnat shartnomasi va huquqiy himoyasiz qoladi. Bunday vaziyatda qonun buzilgan holda o‘z huquqlarini himoya qilish yoki yordam olish deyarli imkonsiz bo‘ladi.

Noqonuniy migratsiya – huquqlarning yo‘qotilishidir.
Rasmiy hujjatlarning yo‘qligi insonni ish beruvchilar, vositachilar va jinoiy guruhlar oldida zaif holatga tushiradi. Bu esa ekspluatatsiyaga, majburiy mehnatga, ish haqining to‘lanmasligiga va zo‘ravonlikka olib kelishi mumkin.

Noqonuniy migratsiya – xavfli yo‘l.
Bu yo‘l deportatsiya, jarimalar, hayot va salomatlikka tahdid bilan yakunlanishi ehtimoli bor, eng og‘ir hollarda esa odam savdosiga tortilishiga olib kelishi mumkin.
Aynan shu sababli ishonchli ma’lumotni oldindan olish, ish takliflarini tekshirish va “hujjatlarsiz tez daromad” va’dalarga ishonmaslik juda muhim.
Agar sizda shubha yoki savollar paydo bo‘lsa, maslahat olish uchun murojaat qiling. Bu xavfli vaziyatlarning oldini olishi mumkin.

Xabardorlik – xavfsizlik sari birinchi qadam.

Наша организация более двадцати лет занимается профилактикой ВИЧ. За это время менялись подходы, форматы и инструменты, но неизменным оставалось главное — внимание к человеку и уважение к его выбору.
Мы начинали работу в период, когда профилактика строилась на жёстких формулировках и страхе. Со временем стало очевидно: устойчивые изменения возможны только там, где есть доверие. Именно поэтому наш подход всегда опирался не на давление, а на диалог, поддержку и доступную, понятную информацию.
За годы работы мы выстроили устойчивую систему профилактики, которая включает информирование, консультирование, сопровождение и современные форматы тестирования. Тысячи людей получили поддержку и возможность заботиться о своём здоровье в комфортной и безопасной форме.
Сегодня в проектах Глобального фонда задействовано более 150 сотрудников нашей организации. Они ежедневно оказывают консультации, сопровождение и поддержку людям, нуждающимся в информации и помощи. Эта работа строится на принципах конфиденциальности, уважения и профессиональной ответственности.
Отдельное достижение — сформированная команда специалистов. Все сотрудники регулярно проходят обучение, повышают квалификацию и развивают профессиональные навыки, что позволяет внедрять современные, научно обоснованные подходы и своевременно реагировать на изменения в сфере ВИЧ-профилактики.
За годы работы нами налажено устойчивое партнёрство с государственными структурами, медицинскими учреждениями, международными организациями и неправительственными партнёрами. Такое взаимодействие позволяет усиливать профилактические программы, расширять охват и обеспечивать непрерывность сопровождения.
В 2021 году мы расширили географию деятельности на 11 регионов Узбекистана, сделав профилактику более доступной независимо от места проживания. Следующим шагом стал пилотный проект в Самарканде — онлайн-заказ экспресс-теста на ВИЧ с доставкой. Формат, который даёт возможность пройти тестирование в удобное время, в привычной обстановке и без лишнего напряжения.
Для нас достижения — это не только цифры и масштабы. Это доверие людей, устойчивые партнёрства и возможность говорить о ВИЧ спокойно, честно и без стигмы.
Мы убеждены: профилактика эффективна тогда, когда она основана на опыте, уважении и человечности.
Когда в центре — человек, а не диагноз.
Когда выбор остаётся за каждым.
И когда забота о здоровье становится естественной частью жизни.

Zo‘ravon ekstremizm kamdan-kam hollarda to‘satdan paydo bo‘ladi.
Ko‘pincha u tuman kabi keladi – sekin, sezilmas darajada, baland shiorlarsiz.

U “to‘g‘ri” va “xavfli” o‘rtasidagi chegaralarni, norozilik va zo‘ravonlik o‘rtasidagi farqni, ma’no izlash va vayron qilish oralig‘ini sekin-asta yo‘qqa chiqaradi.
Ayniqsa, bu tuman ichida yoshlar eng zaif qatlam hisoblanadi.
Yoshlar javoblarni, adolatni, e’tirofni va mansublik hissini izlaydilar.

Agar atrofda qo‘llab-quvvatlash, tanqidiy muloqot va muqobil qarashlar bo‘lmasa, ekstremistik g‘oyalar sodda va ishonarli bo‘lib ko‘rinishi mumkin.

Bunga to‘lanadigan baho juda yuqoridir.
Biz yosh hayotlar, salohiyat va kelajakni yo‘qotish xavfiga duch kelamiz, o‘zgarishlar kuch-quvvatini vayron qiluvchi vositaga aylantirib qo‘yamiz.
Biroq zo‘ravon ekstremizm – na muqarrarlik, na oldini olib bo‘lmaslik holati.
Bu shunday chaqiruvki, unga javob berish mumkin va zarur.

O‘z darajamizda biz quyidagilarni amalga oshirishimiz mumkin:

• ochiq va halol gapirish, murakkab mavzularni yashirmasdan muhokama qilish;
• tanqidiy fikrlash va media savodxonlikni rivojlantirish;
• yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, ularni chetlatmaslik;
• muloqot va o‘zini ifoda etish uchun xavfsiz makonlar yaratish;
• zo‘ravonliksizlik, hurmat va inson qadr-qimmati qadriyatlarini mustahkamlash.

Profilaktika taqiqlardan emas, balki anglangan ishtirokdan boshlanadi.
Tuman hali devorga aylanib ulgurganicha yo‘q, bizda harakat qilish uchun vaqt bor.